علامه سید محمدحسین طباطبایی؛ حکیم و مفسر قرآن
زندگینامه، آثار و اندیشههای علامه طباطبایی صاحب تفسیر المیزان و نابغه فلسفه و عرفان اسلامی
ولادت و تحصیلات
سید محمدحسین طباطبایی در سال ۱۲۸۱ هجری شمسی در تبریز به دنیا آمد. در کودکی پدر و مادر را از دست داد و تحت سرپرستی برادر بزرگتر رشد کرد. مقدمات علوم را در تبریز آموخت و سپس برای تکمیل تحصیلات به نجف اشرف مهاجرت کرد.
در نجف ده سال نزد اساتید بزرگ چون آیتالله نائینی، آیتالله اصفهانی و سید علی قاضی طباطبایی به تحصیل فقه، اصول، فلسفه، عرفان و اخلاق پرداخت.
هجرت به قم
پس از بازگشت به تبریز و تحمل سختی معیشت، در سال ۱۳۲۵ به قم هجرت کرد و تا پایان عمر (۱۳۶۰ شمسی) در آنجا به تدریس و تألیف پرداخت. حوزهی علمیه قم با حضور او جان تازهای گرفت.
آثار ماندگار
تفسیر المیزان
شاهکار بیست جلدی علامه که به روش «تفسیر قرآن به قرآن» نوشته شده است. این تفسیر از مهمترین تفاسیر شیعه در قرن معاصر است و به زبانهای مختلف ترجمه شده است.
اصول فلسفه و روش رئالیسم
کتابی کلامی-فلسفی با پاورقیهای شهید مطهری که به دفاع عقلانی از فلسفه اسلامی در برابر مارکسیسم میپردازد.
بدایة الحکمة و نهایة الحکمة
متون آموزشی فلسفهی صدرایی که هنوز در حوزهها تدریس میشود.
سایر آثار
- حاشیه بر اسفار
- حاشیه بر کفایة الاصول
- رساله در حکومت اسلامی
- شیعه در اسلام (گفتگو با هانری کربن)
روش فکری و ویژگیهای اخلاقی
علامه معتقد به جمع میان برهان، عرفان و قرآن بود. او فیلسوفی صدرایی، عارفی واصل و مفسری بینظیر بود. شاگردانش او را نماد زهد، تواضع و بیاعتنایی به دنیا میدانستند.
«قرآن خود نور است و برای دیدن آن نیاز به نور دیگری نیست» — علامه طباطبایی
شاگردان برجسته
- شهید مرتضی مطهری
- شهید سید محمد بهشتی
- آیتالله جوادی آملی
- آیتالله حسنزاده آملی
- آیتالله مصباح یزدی
وفات
علامه در ۱۸ محرم ۱۴۰۲ قمری (آبان ۱۳۶۰ شمسی) در قم درگذشت و در حرم حضرت معصومه (س) به خاک سپرده شد. رهبر انقلاب از او به عنوان «عالم عامل و عارف کامل» یاد کردهاند.
📚 منابع
- مهر تابان، سید محمدحسین حسینی تهرانی
- تفسیر المیزان، مقدمه
- زندگینامه علامه طباطبایی، بنیاد علمی فکری علامه